Izabela Blimel: W jaki sposób Wydział Rolniczo-Ekonomiczny łączy tradycję z nowoczesnością, odpowiadając na zmieniające się potrzeby rynku edukacyjnego i sektora rolniczego?

Dr hab. inż. Tomasz Zaleski, prof. URK, Dziekan Wydziału Rolniczo-Ekonomicznego

Nazwa naszego Wydziału – Rolniczo-Ekonomiczny – nierzadko budzi zdumienie, ponieważ łączy w sobie dwa pozornie odrębne obszary: rolnictwo i ekonomię. Tymczasem ta unikalna konfiguracja ma głębokie uzasadnienie i wynika z historii oraz specyfiki rozwoju jednostki. Równie ciekawe jest, że formalnie ot Wydział jest starszy od Uniwersytetu. W 2023 roku obchodziliśmy jubileusz 70 lecie Uniwersytetu Rolniczego i jednocześnie 100 lecie Wydziału? Nasz Wydział jest kontynuatorem utworzonego na Uniwersytecie Jagielloński Studium Rolniczego przekształconego w  Wydział Rolniczy Uniwersytetu Jagiellońskiego (1890-1953).  Od momentu powstania Wydziału Rolniczego (1953) do 1994 r. na Wydziale funkcjonował jeden kierunek studiów – rolnictwo ze specjalnością “agronomia” i specjalizacjami magisterskimi, w roku akademickim 1994/95 utworzono specjalność – agroekonomię. W następnych latach powstały kolejne specjalności: ochrona środowiska rolniczego i agrobiologia. W 1997 r. utworzono drugi kierunek studiów – zarządzanie i marketing (ze specjalnością “zarządzanie i marketing w gospodarce żywnościowej”). Tak, w skrócie można wyjaśnić na dwuczłonową nazwę Wydziału, która obowiązuje od roku akademickiego 2001/2002. Co istotne, już od początku nie mieliśmy trudności z rekrutacją na kierunki ekonomiczne, które do dziś cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem.

I.B.: Jakie ciekawe kierunki dziś oferuje Wydział? 

T.Z.: Do naszych sztandarowych kierunków od lat należą rolnictwo, ochrona środowiska i ekonomia. Cieszą się one szczególnym zainteresowaniem zwłaszcza wśród studentów z Polski. W ofercie edukacyjnej uwzględniamy zarówno studia stacjonarne, jak i niestacjonarne. W większości przypadków programy nauczania dla obu form kształcenia są tożsame, choć w pewnych aspektach mogą się różnić – w zależności od aktualnych potrzeb rynku edukacyjnego. Oferowane kierunki kształcenia są stale dostosowywane do potrzeb rynku oraz oczekiwań kandydatów. W obszarze nauk rolniczych wprowadziliśmy do oferty nowe kierunki: biogospodarkę, agrobiologię oraz doradztwo i administracja rolniczą, a w obszarze nauk społecznych i ekonomicznych kierunki: zarządzanie oraz finanse i rachunkowość. Część z nich stanowią próbę integracji zagadnień produkcji pierwotnej i ekonomicznych z koncepcją gospodarki cyrkularnej, opartej na zasadach zrównoważonego rozwoju i efektywnego wykorzystania zasobów biologicznych. Kierunek takie wpisują się w globalne trendy transformacji gospodarczej oraz rozwój tzw. bioekonomii.

Doradztwo i administracja w rolnictwie został opracowany z myślą o nowoczesnym rolnictwie, ze szczególnym uwzględnieniem sektora doradztwa rolniczego. Celem tego kierunku jest nie tylko przekazywanie wiedzy na temat technologii upraw, nawożenia czy ochrony roślin, ale przede wszystkim przygotowanie specjalistów zdolnych do wspierania rolników w zakresie coraz bardziej złożonych zagadnień administracyjnych. W obliczu rosnącej biurokratyzacji sektora rolniczego – zwłaszcza w obszarach związanych z dopłatami bezpośrednimi, pozyskiwaniem środków unijnych oraz obowiązkowym raportowaniem – rolnicy często zmuszeni są korzystać z usług firm zewnętrznych. Kierunek „doradztwo i administracja rolnicza” ma na celu kształcenie profesjonalnych doradców, którzy będą w stanie skutecznie wspierać rolników i instytucje w sprostaniu tym wyzwaniom.

Cieszymy się, że kierunek ten zyskał duże wsparcie, m.in. od Ministra Rolnictwa, pana Czesława Siekierskiego. Zależy nam na promowaniu tego kierunku właśnie wśród ośrodków doradztwa rolniczego, by trafiał do osób, które wiążą swoją przyszłość zawodową z rolnictwem i pracą w sektorze doradczym. To zawód przyszłościowy, dający stabilne zatrudnienie i niezłe dochody. 

Natomiast część ekonomiczna naszego Wydziału obejmuje zarówno nauki społeczne, jak i ekonomiczne. Mamy w ofercie ekonomię oraz zarządzanie, które ma bardziej menedżerski charakter. W ostatnich latach, w odpowiedzi na potrzeby rynku pracy, uruchomiliśmy także kierunek finanse i rachunkowość. Młodzież coraz częściej podejmuje pracę w korporacjach i stąd  zainteresowanie tematyką finansową, dlatego ten kierunek cieszy się popularnością. Są to kierunki pierwszego stopnia. Część z nich – takie jak ekonomia, rolnictwo i ochrona środowiska – można kontynuować na studiach drugiego stopnia. Obecnie zarządzanie nie jest jeszcze dostępne na studiach magisterskich, choć być może w przyszłości się to zmieni.

Mamy również kierunki anglojęzyczne, dedykowane zarówno studentom z Polski, jak i z zagranicy – zwłaszcza z Europy. Od lat prowadzimy studia w języku angielskim, z których najdłużej funkcjonuje kierunek The International Master Double Degree – Business Economics na poziomie magisterskim, 

realizowane we współpracy z Uniwersytetem Rolniczym w Nitrze (Słowacja). Program ten pozwala studentom uzyskać podwójny dyplom – zarówno z naszej uczelni, jak i z uczelni partnerskiej. Jest to program drugiego stopnia, skierowany do osób z Polski, Słowacji i innych krajów europejskich. Od pięciu lat bardzo dobrze rozwijamy kierunek Agriculture na poziomie licencjackim.

Dodatkowo, w ramach mojej dziedziny zainteresowań – gleboznawstwa – od pięciu lat realizujemy międzynarodowy program Erasmus Mundus in soil science współfinansowany przez Komisję Europejską. Program ten cieszy się dużym uznaniem i zainteresowaniem. Obecnie obronili się studenci ostatniego naboru  pierwszej edycji, ale złożyliśmy już aplikację do Komisji Europejskiej o przedłużenie jego funkcjonowania. Jest to bardzo ciekawy projekt, organizowany przez konsorcjum czterech uniwersytetów: Uniwersytet Ondokuz Mayıs (OMU-Turcja), Uniwersytet Rolniczy w Krakowie (Polska), Uniwersytet Rolniczy w Płowdiwie (Bułgaria), Jordański Uniwersytet Nauki i Technologii (JUST – Jordania).. Program jest otwarty dla studentów z całego świata. Zainteresowanie jest ogromne – każdego roku mamy ok. 400 kandydatów, a przyjmujemy zaledwie 16 osób. 

 Najmłodszym kierunkiem jest  Interdisciplinary Bioeconomy Studies program wspólnych studiów magisterskich przeznaczony jest dla studentów przyjętych na studia magisterskie na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie lub Uniwersytecie w Pizie.

W kontekście oferty dydaktycznej Wydziału warto podkreślić nowy, innowacyjny kierunek studiów – Bioeconomy, – tak go zanywamy w skrócie choć pełna nazwa brzmi Interdisciplinary Bioeconomy Studies. Jest to program wspólnych studiów magisterskich przeznaczony jest dla studentów przyjętych na studia magisterskie na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie lub Uniwersytecie w Pizie. Program ten realizowany jest w formule podwójnego dyplomu (double degree), co znacząco podnosi jego rangę i atrakcyjność na tle innych kierunków. Stanowi istotne uzupełnienie naszej międzynarodowej oferty edukacyjnej.

Pierwotnie kierunek ten planowany był we współpracy ze czeskim uniwersytetem z Brna. Pomimo dwuletnich, intensywnych przygotowań oraz dużego zaangażowania ze strony naszej koleżanki, która uzyskała dofinansowanie z Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (NAWA), projekt nie został wówczas uruchomiony. Obecnie sytuacja uległa zmianie – dzięki nawiązaniu współpracy z włoską Uniwersytetem z Pisy udało się sfinalizować porozumienie i w bieżącym roku akademickim kierunek Bioeconomy zostanie uruchomiony po raz pierwszy.

Jest to znaczący krok w kierunku umiędzynarodowienia naszej oferty dydaktycznej oraz rozwoju nowoczesnych, interdyscyplinarnych programów kształcenia, odpowiadających na aktualne wyzwania i potrzeby rynku pracy.

W ostatnich latach odwiedzali nas również specjaliści z Australii, Niemiec i Litwy. Przykładowo, zaprosiliśmy profesora z Niemiec do prowadzenia zajęć z zakresu nauk środowiskowych. Zwiększenie liczby visiting professors należy zaliczyć do naszych ważnych celów i ambicji, ponieważ ich obecność wzbogaca ofertę dydaktyczną i wzmacnia międzynarodowy charakter Wydziału.

Wydział oferuję szeroką gamę studiów podyplomowych. Szczególnie dużym zainteresowaniem cieszy się także kierunek Rolnictwo dla absolwentów kierunków nierolniczych. Dla wielu osób, które wcześniej pracowały w innych branżach, jest to szansa na zmianę ścieżki zawodowej. Nie bez znaczenia jest również to, że ukończenie tego kierunku daje – zgodnie z ustawą – uprawnienia rolnicze, które umożliwiają m.in. zakup ziemi czy prowadzenie gospodarstwa. Bez takich kwalifikacji dziś nie można swobodnie uczestniczyć w obrocie ziemią rolną.

W naszej ofercie znajdują się także kierunki związane z rolnictwem ekologicznym, produkcją tradycyjną i regionalną, certyfikacją produktów oraz uprawą roślin zielarskich i alternatywnych. Ten ostatni kierunek przyciąga osoby, które traktują rolnictwo hobbystycznie – często są to osoby, które dorobiły się wcześniej w innych branżach, a teraz chcą zmienić styl życia, kupują działkę czy gospodarstwo i chcą uprawiać ziemię ekologicznie, z pasją. Nie zawsze na skalę towarową – czasem tylko dla siebie lub lokalnie, ale potrzebują uzupełnić wiedzę, której wcześniej nie mieli. Oferujemy także kierunki nowoczesne, takie jak rolnictwo precyzyjne, odpowiadające na potrzeby technologicznego rozwoju sektora.

Ponadto Wydział zapewnia zaplecze dydaktyczne, a profesorowie stanowią główny trzon kadry dla trzysemestralnych studiów podyplomowych Master of Business Administration „Zarządzanie bankiem spółdzielczym” (MBA), prowadzonych na naszym Uniwersyteci

I.B.: Jaka jest dziś struktura Wydziału? 

T.Z.: Jeśli chodzi o strukturę Wydziału, to po tzw. „reformie Gowina”, , musieliśmy dostosować się do nowych wymogów. W wyniku reorganizacji liczba katedr została ograniczona i tak z kilkunastu powstało osiem następujących katedr:

• Katedra Agroekologii i Produkcji Roślinnej

• Katedra Chemii Rolnej i Środowiskowej

• Katedra Fizjologii, Hodowli Roślin i Nasiennictwa

• Katedra Gleboznawstwa i Agrofizyki

• Katedra Mikrobiologii i Biomonitoringu

• Katedra Ekonomii i Gospodarki Żywnościowej

• Katedra Statystyki i Polityki Społecznej

• Katedra Zarządzania i Ekonomii Przedsiębiorstw

Nazwy naszych katedr dobrze oddają ich profil – mimo zmniejszenia liczby jednostek, staraliśmy się zachować ich specjalistyczny charakter i kontynuować dotychczasowe tradycje naukowe.

Projekty realizowane na naszym Wydziale dotyczą nie tylko edukacji, ale przede wszystkim badań naukowych, prowadzonych w ramach wyodrębnionych dyscyplin naukowych. Każdą z nich koordynują wyznaczeni koordynatorzy, którzy odpowiadają za rozwój badań i ich jakość.

I.B.: W jaki sposób interdyscyplinarna struktura i różnorodność badawcza Wydziału wpływają na jego zdolność do reagowania na wyzwania współczesnej nauki i zmieniające się potrzeby rynku?

T.Z.: Część ekonomiczna naszego Wydziału rozwijała się stopniowo. Już we wcześniejszych latach zauważalny był wyraźny trend – choć dominowały wówczas klasyczne kierunki rolnicze, coraz więcej studentów wybierało specjalności związane z zarządzaniem i ekonomią. Dziś obszar ten stanowi silną i stabilną część Wydziału, choć nie osiągnął takiej odrębnej pozycji, jak na przykład Wydział Technologii Żywności, który jako ostatni wcześniej wyodrębnił się z struktury naszego Wydziału. Niemniej jednak kierunki ekonomiczne pozostały w naszej ofercie i dynamicznie się rozwijają.

Po stronie nauk przyrodniczych kluczowe znaczenie mają biologia i jej zastosowania w praktyce rolniczej. Wszystkie jednostki wydziału prowadza badania na wysokim i najwyższym poziomie naukowym, o czym świadczą kategorie A lub B+ dla dyscyplin naukowych w obszarze, w których prowadzone są badania przez pracowników Wydziału. Szczególnie wyróżniają się tu jednostki takie jak Katedra Fizjologii Roślin czy Katedra Hodowli Roślin, gdzie prowadzone są intensywne badania m.in. w zakresie mikrobiologii. Silne zaplecze badawcze tworzą również zespoły zajmujące się chemią rolną i środowiskową, mikrobiologią, monitoringiem i ochroną roślin oraz gleboznawstwem.

Wydział cechuje się obecnie dużą różnorodnością dyscyplin naukowych: rolnictwo i ogrodnictwo, nauki biologiczne, inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka, nauki o zarządzaniu i jakości, oraz ekonomia i finanse. 

Ta interdyscyplinarność stanowi jeden z naszych największych atutów – umożliwia prowadzenie szeroko zakrojonej współpracy naukowej oraz integrowanie różnych perspektyw badawczych. Przykładowo, w mojej katedrze realizowane są projekty łączące badania z zakresu rolnictwa z inżynierią środowiska, a inni pracownicy współpracują z ekonomistami, przenosząc wyniki badań do obszaru zarządzani i  jakości.

Różnorodność tematyczna, otwartość na nowe technologie w rolnictwie, innowacje w zarządzaniu oraz środowiskowe aspekty produkcji rolnej sprawiają, że nasz Wydział może skutecznie odpowiadać na aktualne potrzeby zarówno środowiska naukowego, jak i praktyki gospodarczej.

I.B.: Jakie wyzwania stoją  przed Wydziałem?

T.Z.: Jednym z głównych wyzwań, przed którymi stoi Wydział, są kwestie finansowe, a także niż demograficzny. Coraz mniejsza liczba kandydatów na studia sprawia, że część kierunków, zwłaszcza tych mniej popularnych, znajduje się w trudnej sytuacji. Przykładem może być kierunek rolnictwo czy ochrona środowiska, na które z roku na rok obserwujemy spadek zainteresowania. Dzieje się tak również dlatego, że w samym Krakowie funkcjonuje kilka uczelni, oferujących podobny profil studiów no może poza rolnictwem, co zwiększa konkurencję.

Z drugiej strony nasz Uniwersytet cieszy się dobrą opinią wśród studentów – potwierdzają to m.in. rozmowy z osobami, które przeniosły się na inne uczelnie i później żałowały tej decyzji. Studenci często zwracają uwagę na to, że nasza uczelnia – dzięki kameralnej skali – może zapewnić lepszą opiekę dydaktyczną i bardziej indywidualne podejście niż duże ośrodki akademickie. Aktualnie na całym Uniwersytecie kształci się około 6–7 tysięcy studentów, co przekłada się na mniejszą liczebność grup i lepszy kontakt z kadrą.

Wyzwania związane są również ze zmieniającym się rynkiem pracy. W rolnictwie obserwujemy dynamiczny rozwój technologii – coraz większe znaczenie ma automatyzacja, cyfryzacja i  w technologicznych procesach.  . Wzrośnie więc zapotrzebowanie nie tyle na klasycznych rolników, co na specjalistów od obsługi nowoczesnych maszyn, systemów IT, administracji rolniczej czy doradztwa techniczno-ekonomicznego. To otwiera przestrzeń dla kształcenia inżynierów,, doradców i menedżerów gotowych wspierać nowoczesne rolnictwo.

Dlatego w kolejnych latach należy spodziewać się przesunięcia w strukturze zainteresowań kandydatów – część tradycyjnych kierunków może tracić na znaczeniu, natomiast większy potencjał mają kierunki z pogranicza technologii, ekonomii i zarządzania, dostosowane do potrzeb cyfrowego i zautomatyzowanego sektora rolnego.

Należy podkreślić, iż na naszym Wydziale, ze względu na prowadzenie kierunków anglojęzycznych, od wielu lat gościmy profesorów wizytujących z różnych krajów. W ramach programu double degree współpracujemy z uczelnią w Nitrze, skąd regularnie przyjeżdżają wykładowcy. Od pięciu lat, w ramach programu Erasmus Mundus in Soil Science, gościmy również dwóch profesorów z Kolumbii, którzy prowadzą zajęcia z przedmiotów przyrodniczych, takich jak gleboznawstwo. To tylko przykłady ale przyjeżdżają do nas profesorowie oferujące wykłady w innych obszarach dydaktycznych lub naukowych. 

Wyzwanie nadal stanowi zwiększenie liczby studentów podejmujących studia w języku angielskim bezpośrednio po maturze. Mimo że młodzież jest obecnie dobrze przygotowana językowo, wiele osób nadal odczuwa obawy związane z ewentualnymi trudnościami komunikacyjnymi – często zupełnie nieuzasadnione. Warto podkreślić, że Kraków, jako miasto o silnym charakterze turystycznym i międzynarodowym, stwarza szerokie możliwości codziennego kontaktu z językiem angielskim – zarówno w życiu społecznym, jak i zawodowym. Praca dorywcza w międzynarodowym środowisku oraz dostępność wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych prowadzonych w języku angielskim sprzyjają oswajaniu się z językiem i rozwijaniu kompetencji komunikacyjnych. Dlatego warto zachęcać młodych ludzi do podejmowania studiów w języku angielskim z większą otwartością i odwagą, traktując je jako szansę na rozwój zawodowy i osobisty w kontekście globalnym.

I.B.: Dziękuję za rozmowę i życzę realizacji planów.