Izabela Blimel: Strategia Uniwersytetu w Białymstoku na lata 2022–2030 określa misję „uniwersytetu zaangażowanego” oraz pięć strategicznych obszarów działania. Jakie są najważniejsze cele operacyjne, które Pan Rektor chciałby wyróżnić? 

Prof. dr hab. Mariusz Popławski, Rektor: Strategia Uniwersytetu w Białymstoku na lata 2022–2030 to dokument, który nie tylko wyznacza kierunki rozwoju naszej uczelni, ale przede wszystkim wyraża jej tożsamość jako uniwersytetu zaangażowanego, otwartego na potrzeby społeczne, odpowiedzialnego i współtworzącego otaczającą rzeczywistość. W Strategii Uniwersytetu w Białymstoku na lata 2022–2030 określono trzy główne cele strategiczne: 1) doskonała nauka, 2) wysoka jakość kształcenia, 3) efektywna współpraca z otoczeniem oraz trzy cele horyzontalne odnoszące się do: 1) internacjonalizacji, 2) stabilności finansowej i 3) kadr Uniwersytetu w Białymstoku. Wśród szerokiego katalogu celów operacyjnych, które wspierają realizację trzech głównych celów strategicznych i horyzontalnych chciałbym wyróżnić kilka, które w moim przekonaniu mają kluczowe znaczenie dla rozwoju Uniwersytetu w najbliższych latach.

Po pierwsze, istotnym celem operacyjnym jest osiąganie wysokiej oceny dyscyplin naukowych podlegających ewaluacji działalności naukowej. Wysoka ocena w ewaluacji przekłada się m.in. na poziom finansowania, a to determinuje możliwości wsparcia realizowanych na naszym uniwersytecie badań czy rozwój infrastruktury naukowej w przyszłości.

Po drugie, chcemy konsekwentnie podnosić jakość kształcenia, m.in. stale dostosowując kierunki kształcenia do wymogów najnowszych osiągnięć naukowych, potrzeb otoczenia i oczekiwań uczestników procesów kształcenia. W tym wymiarze, z ogromną satysfakcją mogę poinformować, że 17 czerwca br. Uniwersytet w Białymstoku uzyskał decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, umożliwiającą uruchomienie jednolitych studiów magisterskich na kierunku psychologia. To ważny krok w rozwoju naszej oferty dydaktycznej, odpowiadający na pilne potrzeby społeczne związane ze zdrowiem psychicznym. Dzięki współpracy z 25 placówkami edukacyjnymi i terapeutycznymi nasi studenci będą mogli od początku kształcenia zdobywać praktyczne doświadczenie w renomowanych ośrodkach.

W ramach trzeciego celu strategicznego celem operacyjnym, który w mojej ocenie zasługuje na szczególne podkreślenie jest wsparcie regionalnych i krajowych przedsiębiorstw oraz instytucji poprzez wkład ekspercki. Jako uniwersytet publiczny mamy nie tylko przywilej, ale i obowiązek aktywnego uczestnictwa w życiu regionu — poprzez współpracę nie tylko z przedsiębiorstwami, ale także z samorządami, instytucjami kultury, biznesem oraz organizacjami społecznymi. W 2014 r. Uchwałą Senatu utworzono prężnie działającą spółkę celową: Centrum Eksperckie Uniwersytetu w Białymstoku. Centrum oferuje sporządzanie ekspertyz, opinii, badań i analiz, a także szkoleń oraz tłumaczeń z zakresu badań naukowych prowadzonych na poszczególnych wydziałach Uniwersytetu w Białymstoku w ramach szesnastu dyscyplin naukowych.

Niezwykle ważne są także cele horyzontalne, które przekrojowo wspierają wszystkie strategiczne obszary działania. Wśród nich chciałbym wyróżnić internacjonalizację, rozumianą nie tylko jako mobilność studentów i pracowników, ale przede wszystkim jako otwartość na wielokulturowość, różnorodność i współpracę międzynarodową na wszystkich poziomach funkcjonowania uczelni. Dążymy do tego, by nasi badacze byli obecni w międzynarodowym kręgu naukowym, a ich prace wpływały na rozwój wiedzy nie tylko w skali krajowej, ale i globalnej.

Nie mniej ważna jest stabilność finansowa, która warunkuje możliwość realizacji ambitnych celów rozwojowych, oraz wzmacnianie i rozwój kadry akademickiej, jako fundamentu funkcjonowania każdego uniwersytetu.

Wszystkie te działania realizujemy z przekonaniem, że Uniwersytet w Białymstoku nie tylko ma służyć społeczności akademickiej, ale również aktywnie współtworzyć przyszłość regionu, kraju i Europy — jako instytucja nowoczesna, odpowiedzialna i otwarta.

I.B.: Uniwersytet w Białymstoku otrzymał środki w ramach Regionalnej Inicjatywy Doskonałości (RID) na nauki społeczne. Czy widać już dziś efekty w kontekście jakości badań i dydaktyki? 

M.P.: Uzyskanie przez Uniwersytet w Białymstoku dofinansowania ze środków Ministra Nauki w wysokości powyżej 10 mln zł na realizację projektu Regionalna Inicjatywa Doskonałości dla nauk społecznych Uniwersytetu w Białymstoku jest niezwykle istotnym impulsem rozwojowym. Efekty realizacji projektu, który został zainaugurowany w styczniu 2024 r. są już dziś wyraźnie dostrzegalne. Dzięki pozyskanym środkom znacząco wzmocniliśmy potencjał badawczy dyscyplin społecznych na Uniwersytecie w Białymstoku, tj. w naukach prawnych, ekonomii i finansach, naukach socjologicznych oraz naukach o zarządzaniu i jakości. W ramach projektu kadra naukowa realizuje ambitne projekty naukowe, rozwijając międzynarodową współpracę badawczą, publikując wyniki badań w prestiżowych czasopismach, realizując zagraniczne staże naukowe oraz biorąc aktywny udział w prestiżowych konferencjach międzynarodowych. W kontekście kształcenia, istotne znaczenie ma możliwość zatrudniania profesorów wizytujących z zagranicznych ośrodków naukowych (poza wsparciem tego typu działań ze środków Rektora dla wszystkich dyscyplin naukowych). RID realnie wspiera rozwój nauk społecznych w naszym regionie, budując silny, rozpoznawalny ośrodek akademicki o wysokich standardach badawczych i dydaktycznych.

I.B.: Czy uczelnia aplikuje lub planuje aplikować do programu „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” (IDUB)? Jak Pan ocenia znaczenie tego programu dla rozwoju uczelni drugiej fali regionalnej?

M.P.: Program „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” to jeden z kluczowych instrumentów wspierania rozwoju nauki w Polsce, zwłaszcza w kontekście wzmacniania międzynarodowej pozycji rodzimych uczelni. Podobnie jak w przypadku programu RID, środki przewidziane w IDUB są kierowane zgodnie z ustawą na rozwój potencjału badawczego, co czyni je niezwykle cennym wsparciem dla uczelni aspirujących do podniesienia jakości badań i kształcenia. W pierwszej edycji konkursu finansowanie mogło otrzymać jedynie 10 uczelni akademickich, co oznacza bardzo wysoką konkurencyjność tego programu.

Uniwersytet w Białymstoku z całą pewnością dostrzega strategiczne znaczenie tego programu i planuje ubiegać się o środki w kolejnej edycji. Dążenie do uczestnictwa w IDUB wpisuje się w naszą długofalową wizję rozwoju, opartą na umacnianiu potencjału naukowego i umiędzynarodowieniu badań. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera osiąganie wysokich kategorii naukowych w procesie ewaluacji – jest to jeden z naszych priorytetów strategicznych, który bezpośrednio warunkuje możliwość ubiegania się o status uczelni badawczej. Dla ośrodków akademickich drugiej fali regionalnej, takich jak nasz, IDUB to nie tylko szansa na dodatkowe finansowanie, ale przede wszystkim impuls do dalszej profesjonalizacji działalności naukowej i zwiększenia jej rozpoznawalności w skali międzynarodowej.

I.B.: Strategia wymienia kluczową rolę badań naukowych prowadzonych przez społeczność akademicką, które dyscypliny białostockie, zwłaszcza z zakresu nauk społecznych i humanistycznych, uznaje Pan za najsilniejsze i najbardziej perspektywiczne?

M.P.: Zgodnie ze strategią rozwoju Uniwersytetu w Białymstoku, badania naukowe prowadzone przez naszą społeczność akademicką stanowią fundament działalności uczelni i kluczowy motor jej rozwoju. W świetle wyników ewaluacji za lata 2017–2021, szczególne powody do dumy mamy w zakresie nauk prawnych, które uzyskały najwyższą możliwą ocenę – kategorię A+. Wysoko ocenione zostały również inne dyscypliny, w tym historia (kategoria A) oraz nauki fizyczne, które również znalazły się w gronie dyscyplin o potwierdzonej wysokiej jakości działalności naukowej. Wydział Prawa dodatkowo w ostatnich latach otrzymał szereg prestiżowych wyróżnień, w tym Certyfikat Doskonałości Kształcenia przyznany przez Polską Komisję Akredytacyjną, jak również wcześniejszą ocenę wyróżniającą za kształcenie na kierunku prawo oraz certyfikat ministra za prowadzenie najlepszego kierunku studiów w Polsce.

Jako Rektor Uniwersytetu w Białymstoku wspieram rozwój wszystkich dyscyplin naukowych funkcjonujących w naszej uczelni – obecnie jest ich szesnaście – i dostrzegam potencjał każdej z nich. Wyjątkową dynamiką rozwoju cieszą się także stosunkowo nowe kierunki, takie jak stosunki międzynarodowe czy psychologia, które nie tylko przyciągają rzesze kandydatów, ale też odpowiadają na istotne potrzeby społeczne i rynkowe. W obszarze nauk ścisłych podkreślić należy międzynarodową współpracę badawczą w formie zaawansowanych projektów naukowych o globalnym zasięgu. Z kolei nauki prawne wyróżniają się nie tylko najwyższą jakością badań, ale także aktywną i skuteczną współpracą z otoczeniem społeczno-gospodarczym.

Jesteśmy przekonani, że konsekwentna troska o wysoką jakość badań i kształcenia pozwoli nam dalej wzmacniać pozycję Uniwersytetu w Białymstoku jako silnego, nowoczesnego ośrodka akademickiego we wszystkich dyscyplinach o rosnącym znaczeniu na mapie naukowej Polski.

I.B.: Czy może Pan wskazać przykłady interdyscyplinarnych projektów badawczych wspieranych przez uczelnię, szczególnie te realizowane dzięki inicjatywom wewnętrznym i wsparciu RID?

M.P.: Uniwersytet w Białymstoku corocznie realizuje kilkaset projektów badawczych, finansowanych zarówno ze środków krajowych, jak i unijnych, w tym m.in. przez Narodowe Centrum Nauki, fundusze strukturalne, a także z budżetu państwa i środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu Regionalna Inicjatywa Doskonałości, dedykowanego naukom społecznym. Choć klasycznie rozumiane projekty interdyscyplinarne stanowią dziś jeszcze niewielki odsetek naszego dorobku grantowego, zdecydowanie obserwujemy wzrost inicjatyw opartych na współpracy między różnymi dyscyplinami i instytucjami, które tworzą grunt pod integrację wiedzy i zróżnicowanych podejść badawczych.

Przykładem takiego przedsięwzięcia jest projekt pn. „Ekosystem Innowacji Dolina Rolnicza 4.0″, w przypadku którego umowę podpisano pod koniec lipca 2025 r. Projekt będzie realizowany w partnerstwie z czterema innymi instytucjami: Uniwersytetem Medycznym w Białymstoku, Politechniką Białostocką, Instytutem Innowacji i Technologii Politechniki Białostockiej oraz liderem – Podlaskim Funduszem Ekosystem Dolina Rolnicza 4.0 Sp. z o.o. To ambitna, czteroletnia inicjatywa badawcza o budżecie przekraczającym 43 miliony złotych, finansowana w ramach Funduszy Europejskich dla Podlaskiego. Jej celem jest stworzenie nowoczesnego zaplecza badawczo-wdrożeniowego na rzecz zrównoważonego rozwoju rolnictwa i sektora żywnościowego w regionie. Kolejnym przykładem jest projekt pod kierownictwem prof. dr. hab. Piotra Jaranowskiego z Wydziału Fizyki Uniwersytet w Białymstoku realizowany przez Uniwersytet Warszawski (lider), Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk. Instytut Matematyczny Polskiej Akademii Nauk, Narodowe Centrum Badań Jądrowych oraz Uniwersytet Jagielloński. Z kolei Wydział Biologii UwB realizuje ważny projekt wraz Uniwersytetem Jagiellońskim (lider) w zakresie wielkości komórek w kontekście funkcjonowania ektotermów w obliczu zmian klimatu. Udział naszej uczelni w tak złożonych i przyszłościowych przedsięwzięciach potwierdza gotowość do budowania synergii między naukami przyrodniczymi, społecznymi, technicznymi i medycznymi.

Wierzę, że dzięki dalszemu skutecznemu pozyskiwaniu środków zewnętrznych, w tym programów takich jak RID, interdyscyplinarność będzie coraz silniej obecna w strukturze badań prowadzonych na Uniwersytecie w Białymstoku — zarówno na poziomie projektów, jak i kształtowania nowych obszarów współpracy między jednostkami i dyscyplinami.

Warto dodać, iż  dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego będziemy mieli możliwość zakupu oraz wdrożenia nowoczesnego systemu repozytorium (systemu archiwizacji publikacji naukowych) oraz kilku systemów współpracujących. Naszą ambicją jest stworzenie kompleksowego systemu scalającego kilka modułów informatycznych, który da możliwość monitorowania efektów pracy naszych naukowców oraz co bardzo ważne dzielić się tą wiedzą ze światem zewnętrznym. Łatwy dostęp do naszych intelektualnych „produktów” jest niezbędnym warunkiem udanej komercjalizacji naszego potencjału naukowego, dydaktycznego, organizacyjnego i infrastrukturalnego. Planowany system ma być więc z jednej strony ułatwieniem organizacyjnym dla naszych wewnętrznych potrzeb, poprawie kultury organizacyjnej uczelni, z drugiej zaś impulsem komercjalizacyjnym odpowiadającym na potrzeby otoczenia społeczno-gospodarczego.  

I.B.: Jak funkcjonuje w praktyce mechanizm transferu wiedzy i technologii na UWB? Czy istnieją specjalne struktury lub procesy wspierające komercjalizację wyników badań?

M.P.: Od początku tej kadencji podchodzimy do tematu transferu wiedzy i technologii bardzo poważnie i stawiamy to jako jeden z priorytetów. Podjęliśmy działania reorganizacji struktury. Został powołany Dział Projektów, który zajmuje się inicjowaniem, aplikowaniem i realizacją wszystkich projektów (naukowych, rozwojowych, dydaktycznych, infrastrukturalnych i komercjalizacyjnych). Przestrzenią do zbierania wszystkich impulsów projektowych jest powołana Rektorska Komisja ds. Projektów i Rozwoju, którą koordynuje Prorektor ds. Rozwoju UwB, który wraz z przedstawicielami wszystkich Wydziałów wypracowuje zmiany naszych procedur tak byśmy mogli być wiarygodnym i atrakcyjnym partnerem dla świata biznesu. Realizujemy działania sieciowania świata nauki ze światem przedsiębiorców poprzez systematyczne spotkania np. z klastrami skupiającymi przedsiębiorców czy izbą przemysłowo-handlową. Mamy też w naszej strukturze Wschodni Ośrodek Transferu Technologii UwB, który w naturalny sposób zajmuje się komercjalizacją naszego potencjału. Tak by wzmocnić działania tej komórki został ostatnio zatrudniony doświadczony broker innowacyjności. Mamy również Uniwersyteckie Centrum Eksperckie, które wzmacnia działania komercjalizacyjne. Jesteśmy coraz bardziej rozpoznawalni i te działania są doceniane zarówno po stronie naszych pracowników jak i otoczenia społeczno-gospodarczego.   

I.B.: Uniwersytet określa się jako „uczelnia zaangażowana społecznie”. Jak to przekłada się na odpowiedzialność wobec regionu – np. w zakresie polityki zdrowotnej, edukacyjnej czy rozwoju społecznego?

M.P.: Działamy jako Uniwersytet wielotorowo. Jesteśmy największą Uczelnią w regionie i mamy świadomość naszej misji. Mamy 16 Wydziałów dyscyplinowych, w tym Filię UwB w Wilnie, jako jedyny Polski  publiczny uniwersytet z filią zagraniczną. Wzmacniamy tym samym Polaków mieszkających na Litwie, kształcimy i jednocześnie wzmacniamy ich tożsamość. Innym elementem misji są kierunki, być może niszowych, ale ważnych z punktu widzenia potrzeb społecznych. Są to m.in. kierunki studiów nauczycielskich (np. biologia, chemia, fizyka), tak by pomóc w wymianie pokoleń wśród nauczycieli i zasilić rynek edukacyjny dobrze wykształconymi nauczycielami. Staramy się również ciągle modyfikować programy kształcenia, tak by były adekwatne do potrzeb zmieniającego się nieustannie społeczeństwa i potrzeb rynku pracy. 

I.B.: Jakie nowe kierunki studiów lub programy dydaktyczne planuje uczelnia?

M.P.: Każdego roku powiększamy ofertę kształcenia na naszym Uniwersytecie. Wsłuchujemy się w potrzeby młodych ludzi i wypełniamy luki w zakresie kształcenia w najbardziej atrakcyjne i potrzebne kompetencje. Ostatnim takim przykładem było utworzenie kierunku Psychologii, który od razu w pierwszej rekrutacji przebił wszelkie oczekiwania (ponad 17 osób na miejsce). Prowadzimy pracę nad kolejnymi ważnymi i atrakcyjnymi kierunkami np. weterynarią. Staramy się też na tej płaszczyźnie szukać współpracy interdyscyplinarnej, tworzenia kierunków studiów przez kilka jednostek organizacyjnych oraz współpracy z innymi zaprzyjaźnionymi uczelniami naszego regionu. Mamy olbrzymią paletę kierunków do wyboru przez młodych ludzi, ale to nie zatrzymuje nas w myśleniu i tworzeniu nowych kierunków.

I.B.: Panie Rektorze, na zakończenie naszej rozmowy, proszę powiedzieć, jakie przesłanie chciałby Pan skierować do młodego pokolenia studentów i doktorantów, którzy są przyszłością nauki i innowacji w regionie?

M.P.: Warto studiować na Uniwersytecie w Białymstoku, bo to zarówno jakość kształcenia, ciekawi ludzie, świetna infrastruktura i współpraca z otoczeniem społecznym. Uniwersytet w Białymstoku to świetna uczelnia z ciągle rosnącym potencjałem. 

I.B.: Dziękuję za rozmowę i życzę realizacji projektów oraz sukcesów w dalszym rozwoju.